Cống đập xà lan

Cùng có chức năng như cống truyền thống, nhưng cống đập xà lan có nhiều ưu điểm về giá thành, thời gian thi công và cơ động trong sử dụng. Và công nghệ mới này đang được Cà Mau lựa chọn là giải pháp thủy lợi tối ưu cho vùng ngọt hóa.

Cống đập xà lan là công trình nghiên cứu của Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam. Cống thiết kế gồm 4 loại trong đó trên địa bàn Cà Mau sử dụng 2 loại là đập xà lan hộp đáy và xà lan bản dầm. Tư tưởng chủ đạo của biện pháp công trình là mở rộng đáy móng, đồng thời kết cấu làm giảm khối lượng và ứng suất đáy móng, tăng độ nổi của xà lan khi di chuyển. Cống đập xà lan bắt đầu ứng dụng ở Đồng bằng sông Cửu Long vài năm nay. Cống Rạch Lùm, xã Khánh Hải, huyện Trần Văn Thời là chiếc cống xà lan đầu tiên có mặt ở Cà Mau. Hơn một năm đưa vào sử dụng, công trình thích ứng tốt với điều kiện sinh hoạt và sản xuất của địa phương.

Kỹ sư Sử Văn Minh, Trường phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Trần Văn Thời nhận định: “Cửa rộng, một chiều có thể ngăn mặn giữ ngọt tương đối tốt. Nhưng cần theo dõi đánh giá trong thời gian dài”.

Cống xà lan kết cấu dạng hộp đáy được cấu tạo bởi hệ thống tường và vách bê tông chịu lực, chống thấm dày từ 12 – 15 cm tạo thành hộp đáy kín, trên sàn hộp đáy đặt các trụ pin cũng dạng hộp. Các cửa van cống thiết kế một chiều hoặc hai chiều tùy theo yêu cầu điều tiết thủy lợi từng vùng. Đập xà lan thường được chế tạo trong hố đúc sẵn, sau đó cho nước vào hố đúc và kéo đến vị trí xây dựng đập và hạ chìm bằng cách bơm nước vào trong đập xà lan cho đến khi đập hạ đến cao trình thiết kế. Vì vậy, việc thi công không chỉ nhanh do thực hiện cùng lúc nhiều hạng mục, mà còn giảm thiểu sự hưởng đến hoạt động giao thông thủy và môi trường khu vực xung quanh công trình.

Kỹ sư Trần Quốc Nam, Chi cục phó Chi cục Thủy lợi Cà Mau cho biết: “Giá thành rất là rẻ, khoảng bằng 1/2 cống công nghệ truyền thống. Cống này có thể di chuyển từ nơi này sang nơi khác”.

Tính năng di chuyển rất phù hợp với điều kiện thủy lợi, cơ cấu kinh tế chưa ổn định của vùng đất Cà Mau. Cách đây không lâu, địa phương đã phải tốn nhiều tỉ đồng để phá bỏ hơn 80 cống thời vụ là một bài học đắt giá cho qui hoạch thủy lợi. Chưa kể những thiệt hại về người và tài sản do các cống này gây tai nạn cho người tham gia giao thông. Tuy nhiên, hiện tại việc thẩm định tuổi thọ và khả năng tự nổi của các cống xà lan sau thời gian sử dụng vẫn chưa được thực nghiệm một cách nghiêm túc. Ngoài ra quá trình khai thác, các cống còn bộc lộ một số hạn chế như: việc đóng, mở cửa van phải thực hiện bằng tay chậm và nặng nề, không có khe phai sửa chữa gây khó khăn cho việc xử lý các sự cố xảy ra trong sử dụng. 
 

Sức ép của gia tăng dân số và diện tích đất nông nghiệp liên tục bị thu hẹp nhường chỗ cho phát triển công nghiệp, dịch vụ, làm cho yêu cầu đảm bảo an ninh lương thực càng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Sớm hoàn thiện các giải pháp công nghệ mang tính đột phá phục vụ sản xuất như cống đập xà lan  là đòi hỏi chiến lược. Đây cũng là giải pháp cụ thể cho vấn đề “tam nông” mà Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm hiện nay.

Source: Du Khanh